Wyklejka, określana w terminologii introligatorskiej jako forzatz, to jeden z kluczowych elementów konstrukcyjnych książki w oprawie twardej. Wyklejki do książek pełnią zarówno funkcję techniczną, jak i estetyczną, wpływając na trwałość i odbiór publikacji. W artykule szczegółowo wyjaśniamy ich konstrukcję, funkcję oraz dostępne warianty stosowane w produkcji książek.
Czym jest wyklejka – definicja i funkcja
Czym są wyklejki w branży wydawniczej? Wyklejka to dwukartkowy element konstrukcyjny książki w oprawie twardej, który łączy blok książki z okładką oraz zakrywa wewnętrzną stronę okładziny. Jedna karta jest trwale połączona z pierwszą i ostatnią składką bloku, druga – przyklejona do wewnętrznej strony okładki.
Jej podstawową rolą jest wzmocnienie konstrukcji książki poprzez stabilne przenoszenie naprężeń powstających podczas otwierania i zamykania publikacji. Wyklejka powinna być wykonana z papieru o odpowiedniej wytrzymałości i gramaturze (często większej niż papier bloku), a kierunek włókien powinien być równoległy do grzbietu. Odpowiednia konstrukcja wyklejki pozwala także zakryć miejsca łączenia wkładu – takie jak szycie czy klejenie – wpływając na estetykę i trwałość książki.
Do czego służą wyklejki?
Wyklejki w oprawie książki odgrywają bardzo istotną rolę. Do ich podstawowych funkcji należą:
- stabilne połączenie bloku z okładką, przejmujące naprężenia powstające podczas otwierania i zamykania książki,
- ochronę pierwszych i ostatnich kart bloku książki przed uszkodzeniami mechanicznymi oraz zabrudzeniami wynikającymi z użytkowania publikacji.
W trakcie eksploatacji książki wyklejki są poddawane licznym oddziaływaniom fizycznym wynikającym z ich ciągłego otwierania i zamykania. Dlatego ważne jest, aby papier, z którego one powstają, charakteryzował się odpowiednią wytrzymałością i sztywnością.
Rodzaje wyklejek i papierów do wyklejek – sprawdź ofertę Books Factory
Sławomir Magdzik w podręczniku „Introligatorstwo przemysłowe” (WSiP, Warszawa 1988) dzieli wyklejki na:
- własne,
- nakładkowe,
- przyklejane,
- złożone (np. wzmocnione paskiem).
W Books Factory najczęściej wykonujemy wyklejki przyklejane, które różnią się papierem, gramaturą oraz możliwościami zadruku. Poniżej przedstawiamy dokładną charakterystykę dostępnych materiałów.
- Papier domyślny, dopasowany do koloru środka. Jak sugeruje nazwa, dopasowujemy go do bloku książki. Mowa tu przede wszystkim o papierze offsetowym lub kredowym, których gramatura wynosi zazwyczaj od 120 do 150 g/m². Zaletą tego rozwiązania jest zachowana spójność z wnętrzem książki oraz niska cena.
- Papier offsetowy. To solidne, a zarazem dość standardowe rozwiązanie, które charakteryzuje się gramaturą wynoszącą 150 g/m². Papier offsetowy sprawdza się zwłaszcza w przypadku tych wyklejek, które w przyszłości mają zostać poddane zadrukowi.
- Papier Munken Print Cream v1.5 jest rozwiązaniem wybieranym m.in. ze względu na naturalny charakter i niepowlekaną strukturę. To papier łatwy do późniejszego zadruku, o delikatnym, kremowym odcieniu, który nadaje publikacji ciepły, szlachetny i luksusowy wygląd.
- Papier Munken Print White v1.5 – podłoże o analogicznej gramaturze jak w przypadku papieru offsetowego lub Munken Print Cream. To rozwiązanie łączące wysoką jakość wykonania z niepowlekaną strukturą i białą barwą. Papier ten zapewnia doskonałą reprodukcję kolorów, która przekłada się na wyższą jakość uzyskanego zadruku.
- Papier barwiony w masie. To opcja przeznaczona dla osób poszukujących rozwiązań oferujących elegancki kontrast z resztą publikacji. Jest barwiona na całej grubości, co zapewnia estetyczny i jednolity kolor. W ofercie Books Factory papier barwiony w masie występuje w 7 wariantach (bez możliwości zadruku):
- czarnym,
- czerwonym,
- brązowym,
- ciemnoniebieskim,
- écru,
- zielonym,
- żółtym.
Wybór koloru papieru barwionego jest możliwy w naszym kalkulatorze oprawy twardej.
Zadruk wyklejek w Books Factory – wszystko, co warto wiedzieć
W Books Factory oferujemy różne opcje zadruku wyklejek. Stosowane w oznaczeniach cyfry 1 i 4 odpowiadają odpowiednio zadrukowi czarno-białemu (1) oraz kolorowemu (4).
Zgodnie z tym schematem oferujemy zadruk:
- jednostronny czarno-biały (1+0),
- jednostronny kolor (4+0),
- dwustronny czarno-biały (1+1),
- dwustronny kolor (4+4),
- brak zadruku (0+0).
Chcemy jednocześnie podkreślić, że oferta zadruku wyklejek nie obejmuje papieru barwionego w masie.
Wyklejka i jej rola w projekcie publikacji – wskazówki projektowe
Jak wykorzystać wyklejkę w procesie projektowym?
Wyklejka to ważny element publikacji, wpływający na finalny design i trwałość książki, a także mogący wspierać jej przekaz informacyjny. Istotną cechą wyklejki jest przede wszystkim duża przestrzeń graficzna, którą można wykorzystać do wzmocnienia brandingu, nadaniu publikacji odpowiedniego klimatu i podkreślenia tematyki książki.
Na powierzchni wyklejki można umieścić wiele różnych detali graficznych, przedstawiających m.in. różne jednolite wzory (zwane też patternami), ilustracje, a także drzewa genealogiczne i mapy będące odniesieniem do treści zawartej w książce.
Wyklejki i zalecenia projektowe
Przed wyborem określonego wariantu wyklejki warto pamiętać o tym, aby jej kolorystyka (odcień) harmonizowała z okładką i grzbietem. Przykładem połączenia, które przełoży się na ciekawy efekt wizualny, jest kontrastowe zestawienie białego papieru Munken z ciemną okładką.
Przygotowując projekt wyklejki, należy uwzględnić zarówno format netto, jak i odpowiednie spady oraz marginesy bezpieczne. Wyklejka to element dwustronicowy (lewa i prawa karta), opracowywany jako rozkładówka, co w praktyce oznacza konieczność wyznaczenia spadów przy krawędziach zewnętrznych oraz marginesu bezpiecznego w obszarze linii klejenia.
Projektant powinien pamiętać, że jedna karta wyklejki jest w całości przyklejana do wewnętrznej strony okładki i pozostaje niewidoczna po oprawie książki. Oznacza to, że nie wszystkie części wyklejki powinny posiadać elementy graficzne – nasz generator szablonów wskazuje obszary wyklejki, które nie wymagają projektowania elementów graficznych.
W jaki sposób można szybko wygenerować szablony wyklejek?
Choć przygotowanie szablonu graficznego wyklejki może początkowo wydawać się skomplikowane, w praktyce proces ten okazuje się znacznie prostszy dzięki odpowiednim narzędziom cyfrowym.
W Books Factory przygotowaliśmy dla Państwa Generator Szablonów Wyklejek, dzięki któremu można:
- przyspieszyć prace projektowe nad szatą graficzną wyklejki,
- ograniczyć ryzyko błędów technicznych już na etapie przygotowania pliku,
- pobrać szablon wyklejki z poprawnymi wymiarami i strefami technicznymi do dalszej pracy projektowej.
Osoby, które chcą pobrać szablon wyklejki i sprawdzić jego specyfikację techniczną, mogą bezpłatnie skorzystać z Generatora Szablonów Wyklejek.
Z poziomu generatora można wygenerować techniczny szablon wyklejki, który stanowi bazę do przygotowania projektu graficznego, natomiast w kalkulatorze druku wybiera się papier, wariant zadruku oraz składa zamówienie.
Generator szablonów stanowi dobry pierwszy krok w pracy nad wyklejką. Jeśli zastanawiasz się, czym są wyklejki i jakie rodzaje wyklejek najlepiej sprawdzą się w Twojej publikacji, skorzystaj z naszego generatora i kalkulatora oprawy twardej.
Źródła:
- Sławomir Magdzik, Introligatorstwo przemysłowe, WSiP, Warszawa 1988.