{"id":8135,"date":"2026-10-13T14:14:08","date_gmt":"2026-10-13T12:14:08","guid":{"rendered":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/?p=8135"},"modified":"2026-10-16T15:01:52","modified_gmt":"2026-10-16T13:01:52","slug":"dom-z-lisci-trzy-wydania","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/dom-z-lisci-trzy-wydania\/","title":{"rendered":"Trzy wydania kultowego \u201eDomu z li\u015bci\u201d\u00a0\u2013\u00a0Book Anatomy"},"content":{"rendered":"\n
\"Prowadz\u0105cy<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Borges wiedzia\u0142, \u017ce najgro\u017aniejszy labirynt nie ma \u015bcian. W \u201eOgrodzie o rozwidlaj\u0105cych si\u0119 \u015bcie\u017ckach\u201d labirynt okazuje si\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0105. Mark Z. Danielewski poszed\u0142 o krok dalej i napisa\u0142 powie\u015b\u0107, w kt\u00f3rej fabularny labirynt staje si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 sk\u0142adu. Tekst ucieka na marginesy, obraca si\u0119 do g\u00f3ry nogami, gubi w przypisach, a czasem zostawia na stronie sze\u015b\u0107 s\u0142\u00f3w i wielk\u0105 pustk\u0119.

W drugim odcinku Book Anatomy<\/span><\/a> rozk\u0142adamy na cz\u0119\u015bci pierwsze trzy wydania \u201eDomu z li\u015bci\u201d: brytyjskie z Doubleday (2024), polskie z Wydawnictwa MAG (2016) i polskie z Wydawnictwa Znak (2024). Fabu\u0142y nie oceniamy. Interesuje nas, jak ka\u017cde z tych wyda\u0144 zaprojektowano jako przedmiot i co konstrukcja tej ksi\u0105\u017cki robi wydawcy i drukarni.<\/p>\n\n\n\n

Powie\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 trzeba z\u0142o\u017cy\u0107 od nowa w ka\u017cdym j\u0119zyku<\/h2>\n\n\n\n

Fotoreporter Will Navidson wprowadza si\u0119 z rodzin\u0105 do domu, kt\u00f3ry w \u015brodku jest wi\u0119kszy ni\u017c na zewn\u0105trz. Histori\u0119 tego domu spisuje na lu\u017anych kartkach pewien starzec. Po jego \u015bmierci w\u0142asnymi przypisami obudowuje j\u0105 kto\u015b zupe\u0142nie inny: Johnny Truant. Trzy g\u0142osy, trzy poziomy narracji, setki odsy\u0142aczy.

W typowej ksi\u0105\u017cce tekst p\u0142ynie kolumn\u0105, akapit za akapitem. Je\u015bli przek\u0142ad okazuje si\u0119 d\u0142u\u017cszy od orygina\u0142u, po prostu przelewa si\u0119 na kolejne strony. Ksi\u0105\u017cka puchnie o arkusz, a czytelnik niczego nie zauwa\u017ca. U Danielewskiego to nie dzia\u0142a, bo strona jest kompozycj\u0105, nie pojemnikiem. Jedno s\u0142owo stoi w konkretnym rogu, a ramka z tekstem musi zosta\u0107 dok\u0142adnie tam, gdzie jest. Przypis biegnie w poprzek marginesu albo do g\u00f3ry nogami, a pusta strona jest pusta celowo i nie wolno jej zape\u0142ni\u0107. Ka\u017cd\u0105 tak\u0105 przestrze\u0144 trzeba zbudowa\u0107 od nowa w ka\u017cdym j\u0119zyku. Takie \u0142amanie to w praktyce przek\u0142ad typograficzny.<\/p>\n\n\n\n

Kolor, kt\u00f3ry zmienia ekonomi\u0119 nak\u0142adu<\/h2>\n\n\n\n

Do sk\u0142adu dochodzi farba. S\u0142owo \u201edom\u201d jest w tej powie\u015bci niebieskie za ka\u017cdym razem, tak\u017ce wtedy, gdy kryje si\u0119 w \u015brodku innego wyrazu. \u201eMinotaur\u201d i d\u0142ugie skre\u015blone partie s\u0105, z ma\u0142ym wyj\u0105tkiem, czerwone. Kolor niesie znaczenie, wi\u0119c nie da si\u0119 go potraktowa\u0107 jak ozdoby.

To od razu przek\u0142ada si\u0119 na koszt. W typowej ksi\u0105\u017cce kolor pojawia si\u0119 na ok\u0142adce, wyklejkach, czasem na osobnym insercie. Blok drukuje si\u0119 jedn\u0105, czarn\u0105 farb\u0105, bo to wyra\u017anie ta\u0144sze ni\u017c pe\u0142ny CMYK. Danielewski t\u0119 oszcz\u0119dno\u015b\u0107 uniewa\u017cni\u0142, bo kolor rozsypuje si\u0119 u niego po 700 stronach. Wydawca ma wi\u0119c wyb\u00f3r: pe\u0142ny CMYK w ka\u017cdej sk\u0142adce albo rezygnacja z gry, do kt\u00f3rej zaprasza autor.

Wydawcy wybierali r\u00f3\u017cnie, dlatego kr\u0105\u017cy\u0142o kilka wersji tej samej powie\u015bci: pe\u0142nokolorowa, dwukolorowa, czarno-bia\u0142a oraz niepe\u0142na autorska wersja robocza. Ka\u017cda kolejna oznacza inny pr\u00f3g kosztu i inny stopie\u0144 okrojenia projektu. W wersji czarno-bia\u0142ej sygna\u0142y gasn\u0105, a czytelnik dostaje tekst z wy\u0142\u0105czon\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 sensu.

Co ciekawe, wydawcy m\u00f3wi\u0105 o tym otwarcie. Na stronie redakcyjnej wszystkich trzech omawianych egzemplarzy wydrukowano tabel\u0119 wariant\u00f3w, a ramka wok\u00f3\u0142 jednej z kolumn wskazuje, kt\u00f3r\u0105 wersj\u0119 w\u0142a\u015bnie kupili\u015bcie. Trudno o bardziej szczery cennik. Wszystkie trzy wydania, kt\u00f3re por\u00f3wnujemy, to wersje pe\u0142nokolorowe.<\/p>\n\n\n\n

Doubleday 2024: tytu\u0142 schowany w czerni<\/h2>\n\n\n\n

Brytyjskie wydanie to pierwsza twarda oprawa \u201eDomu z li\u015bci\u201d na rynku brytyjskim. Ukaza\u0142a si\u0119 dopiero 24 lata po premierze ksi\u0105\u017cki. W stopce brakuje informacji o osobie odpowiedzialnej za sk\u0142ad.

Obwoluta \u0142\u0105czy czer\u0144 i srebro na matowym papierze powlekanym, z zadrukiem jednostronnym. \u0141atwo przeoczy\u0107 drobiazg: skrzyde\u0142ka nie zosta\u0142y podci\u0119te, wi\u0119c przy zamkni\u0119tej ksi\u0105\u017cce lekko wystaj\u0105 poza kraw\u0119d\u017a.

W\u0142a\u015bciwa uczta czeka pod obwolut\u0105. To czarna okleina o wyra\u017anej strukturze p\u0142\u00f3tna, a na niej plan pi\u0119tra i kr\u0119cone schody. Na grzbiecie wz\u00f3r biegnie srebrem i wida\u0107 go od razu. Na przedniej ok\u0142adce efekt jest subtelniejszy. Paznokciem wyczuwam minimalne zag\u0142\u0119bienie, co sugeruje t\u0142oczenie foli\u0105 transparentn\u0105. W gr\u0119 wchodzi te\u017c czarna folia na czarnym pod\u0142o\u017cu, a wtedy ca\u0142y efekt bierze si\u0119 z r\u00f3\u017cnicy po\u0142ysku. Go\u0142ym okiem nie da si\u0119 tego rozstrzygn\u0105\u0107, co w ksi\u0105\u017cce o rzeczach ukrytych w \u015bcianach wydaje si\u0119 doskona\u0142e.

Grzbiet dopowiada reszt\u0119: \u201eHouse\u201d b\u0142yszczy srebrem, a \u201eof Leaves\u201d ginie w czerni. Na czwartej stronie ok\u0142adki s\u0105 pierwsze zdania narratora, r\u00f3wnie\u017c t\u0142oczone i czytelne wy\u0142\u0105cznie pod k\u0105tem.

Introligatorsko to najlepsze wydanie w zestawieniu<\/span><\/a>. Ok\u0142adziny z tektury 3\u00a0mm, blok szyto-klejony, grzbiet zaokr\u0105glony. Oporkowanie jest obecne, cho\u0107 mog\u0142oby by\u0107 g\u0142\u0119bsze i r\u00f3wnomierniejsze. Otwieralno\u015b\u0107 jest bardzo dobra: ksi\u0105\u017cka le\u017cy na p\u0142asko i nie pr\u00f3buje si\u0119 zamkn\u0105\u0107. Do tego czarna kapita\u0142ka i czarna tasiemka, jedyna w tej tr\u00f3jce. W \u015brodku czekaj\u0105 jedyne w zestawieniu wyklejki zadrukowane dwustronnie, i to ci\u0105gami kodu szesnastkowego zamiast ornamentu.

Format 24\u00a0\u00d7\u00a019\u00a0cm, 710 stron, blok gruby na 4,5\u00a0cm. Papier jest bia\u0142y i cienki, a druk miejscami prze\u015bwituje na drug\u0105 stron\u0119. To cena za utrzymanie sensownej grubo\u015bci przy tak du\u017cym formacie.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"Obwoluta<\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

MAG 2016: labirynt na widoku<\/h2>\n\n\n\n

Wydanie drugie w przek\u0142adzie Wojciecha Szypu\u0142y to jedyna edycja w zestawieniu z w pe\u0142ni polskim projektem. Ilustracj\u0119 przygotowa\u0142 Irek Konior, opracowanie graficzne Piotr Chyli\u0144ski, a projekt typograficzny i \u0142amanie Tomek Laisar Fru\u0144. To jemu przypad\u0142a najbardziej niewdzi\u0119czna rola: zbudowanie labiryntu od nowa po polsku.

Labirynt nigdzie si\u0119 tu nie chowa. Srebrno-czarny wz\u00f3r pokrywa ca\u0142\u0105 obwolut\u0119. W jego \u015brodku \u201eDom\u201d wychodzi wypuk\u0142ym t\u0142oczeniem niebiesk\u0105 foli\u0105 metaliczn\u0105, a \u201ez li\u015bci\u201d zag\u0142\u0119bia si\u0119 w papier. T\u0142oczenie wypuk\u0142e i wkl\u0119s\u0142e obok siebie na jednej ok\u0142adce to rozwi\u0105zanie odwa\u017cne i konsekwentne, czego nie uniewa\u017cniaj\u0105 nawet niepodci\u0119te skrzyde\u0142ka. Gorzej robi si\u0119 po zdj\u0119ciu obwoluty. Pod spodem czeka ta sama kompozycja tytu\u0142u, tylko bez labiryntu. Powt\u00f3rzenie zamiast ods\u0142ony.

Introligatorsko to stopie\u0144 ni\u017cej. Wyklejki s\u0105 bia\u0142e, bez zadruku. Ok\u0142adziny z tektury 2 mm, blok szyto-klejony, grzbiet zaokr\u0105glony. Oporkowanie jest jednak wyra\u017anie p\u0142ytsze ni\u017c w wydaniu brytyjskim, wi\u0119c ksi\u0105\u017cka otwiera si\u0119 mniej wygodnie. Kapita\u0142ka bia\u0142a, tasiemki brak.

Format 23 \u00d7 16,5 cm, 800 stron, blok grubszy ni\u017c 5 cm. Papier jest zbli\u017cony do brytyjskiego i podobnie prze\u015bwituje. To najw\u0119\u017csza strona i najwi\u0119ksza obj\u0119to\u015b\u0107 w zestawieniu, co za chwil\u0119 oka\u017ce si\u0119 kluczowe.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"Obwoluta<\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Znak 2024: powr\u00f3t do \u017ar\u00f3d\u0142a<\/h2>\n\n\n\n

Ten sam przek\u0142ad Szypu\u0142y, ale zupe\u0142nie inna strategia wizualna. Ok\u0142adk\u0119 zaprojektowa\u0142 Eric Fuentecilla, autor oryginalnej ameryka\u0144skiej ok\u0142adki z 2000 roku, a polsk\u0105 adaptacj\u0119 przygotowa\u0142a Karolina Korbut. Znak \u015bwiadomie wraca do \u017ar\u00f3d\u0142a, zamiast szuka\u0107 w\u0142asnego j\u0119zyka.

Obwoluty nie ma wcale. Ca\u0142y ci\u0119\u017car niesie zadrukowana oklejka pokryta lakierem UV: czarny plan pi\u0119tra, spirala schod\u00f3w, a w jej \u015brodku z\u0142ota r\u00f3\u017ca wiatr\u00f3w. Elegancko i spokojnie, cho\u0107 bez momentu odkrywania, bo nie ma tu czego zdejmowa\u0107.

Rekompensat\u0105 s\u0105 wyklejki, jedyne kolorowe w zestawieniu. Z przodu kola\u017c z linijek, klisz filmowych, kompasu i plam krwi, z ty\u0142u rysunek klatki schodowej. Wewn\u0119trzne strony ok\u0142adzin s\u0105 czarne, z cytatami prasowymi i not\u0105 o autorze. Miejsce, kt\u00f3re cz\u0119sto marnuje si\u0119 na biel, pracuje tu marketingowo.

Ok\u0142adziny z tektury 2 mm, jak w wydaniu MAG-a, blok szyto-klejony, grzbiet zaokr\u0105glony staranniej. Oporkowanie nadal nie porywa, ale otwieralno\u015b\u0107 jest wyra\u017anie lepsza i zbli\u017cona do brytyjskiej. Kapita\u0142ka czarna, tasiemki brak.

Do bloku wybrano najlepszy papier w zestawieniu: niepowlekany, lekko szarawy, chropowaty i ch\u0142odny w dotyku, prawie nieprze\u015bwituj\u0105cy. Format 23,5 \u00d7 17 cm, 764 strony i tylko 4 cm grubo\u015bci. To blok cie\u0144szy ni\u017c brytyjski, mimo 54 stron wi\u0119cej.

Na koniec m\u00f3j ulubiony detal. Przekre\u015blenia pe\u0142ni\u0105 w tej powie\u015bci konkretn\u0105 funkcj\u0119: oznaczaj\u0105 fragmenty, kt\u00f3re kto\u015b pr\u00f3bowa\u0142 usun\u0105\u0107, ale kt\u00f3re zosta\u0142y i wci\u0105\u017c daj\u0105 si\u0119 przeczyta\u0107. Znak przeni\u00f3s\u0142 t\u0119 konwencj\u0119 na w\u0142asn\u0105 stron\u0119 redakcyjn\u0105. Zapis \u201eWydanie pierwsze, Krak\u00f3w 2024\u201d przekre\u015blono t\u0105 sam\u0105 czerwieni\u0105, kt\u00f3ra wyst\u0119puje w ca\u0142ej powie\u015bci. Wydawca podpisa\u0142 si\u0119 pod ksi\u0105\u017ck\u0105 jej w\u0142asnym j\u0119zykiem.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"Ok\u0142adka<\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Trzy wydania w liczbach<\/h2>\n\n\n\n
Parametr<\/strong><\/td>Doubleday 2024<\/strong><\/td>MAG 2016<\/strong><\/td>Znak 2024<\/strong><\/td><\/tr><\/thead>
Format<\/td>24 \u00d7 19 cm<\/td>23 \u00d7 16,5 cm<\/td>23,5 \u00d7 17 cm<\/td><\/tr>
Liczba stron<\/td>710<\/td>800<\/td>764<\/td><\/tr>
Grubo\u015b\u0107 bloku<\/td>4,5 cm<\/td>ponad 5 cm<\/td>4 cm<\/td><\/tr>
Tektura w ok\u0142adzinach<\/td>3 mm<\/td>2 mm<\/td>2 mm<\/td><\/tr>
Obwoluta<\/td>czer\u0144 i srebro, papier matowy powlekany<\/td>labirynt, t\u0142oczenie wypuk\u0142e i wkl\u0119s\u0142e<\/td>brak<\/td><\/tr>
Wyklejki<\/td>zadrukowane dwustronnie, kod szesnastkowy<\/td>bia\u0142e<\/td>kolorowe<\/td><\/tr>
Kapita\u0142ka \/ tasiemka<\/td>czarna \/ czarna<\/td>bia\u0142a \/ brak<\/td>czarna \/ brak<\/td><\/tr>
Papier<\/td>bia\u0142y, cienki, prze\u015bwituje<\/td>zbli\u017cony do brytyjskiego, prze\u015bwituje<\/td>niepowlekany, szarawy, prawie nieprze\u015bwituj\u0105cy<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n

Szeroko\u015b\u0107 strony, czyli sedno sprawy<\/h2>\n\n\n\n

Brytyjska strona ma 19 cm szeroko\u015bci, polskie maj\u0105 16,5 cm (MAG) i 17 cm (Znak). To do 2,5 cm r\u00f3\u017cnicy w ksi\u0105\u017cce, w kt\u00f3rej tekst wychodzi na margines, obraca si\u0119 i przeskakuje do ramek. Doubleday kupi\u0142 temu uk\u0142adowi powietrze. Zap\u0142aci\u0142 za to formatem, kt\u00f3ry s\u0142abo le\u017cy w d\u0142oni i nie zmie\u015bci si\u0119 w plecaku.

Polscy wydawcy mieli zadanie trudniejsze. Polszczyzna puchnie wzgl\u0119dem angielskiego, a strony nie wolno dowolnie przebudowa\u0107. MAG rozwi\u0105za\u0142 to obj\u0119to\u015bci\u0105 i dobi\u0142 do 800 stron przy najw\u0119\u017cszej kolumnie w zestawieniu. Znak zmie\u015bci\u0142 ten sam przek\u0142ad na 36 stronach mniej, bo jego strona jest szersza o p\u00f3\u0142 centymetra. Papier o mniejszym stopniu spulchnienia da\u0142 mu dodatkowo najcie\u0144szy blok w zestawieniu. W skali nak\u0142adu 36 stron to mniej papieru i konkretne pieni\u0105dze.<\/p>\n\n\n\n

Werdykt i Book Anatomy Score<\/h2>\n\n\n\n

Gdybym mia\u0142 zostawi\u0107 na p\u00f3\u0142ce jedno wydanie, wzi\u0105\u0142bym brytyjskie. Nie dlatego, \u017ce jest naj\u0142adniejsze, lecz dlatego, \u017ce jako jedyne rozumie, o czym jest ta ksi\u0105\u017cka, i przenosi to w projekt. Powie\u015b\u0107 o rzeczach ukrytych w \u015bcianach chowa w\u0142asny tytu\u0142 w czerni. Cytat narratora staje si\u0119 czytelny dopiero pod k\u0105tem, a wz\u00f3r na okleinie zostaje na granicy widzialno\u015bci. Zamiast ozdobnej wyklejki dostajemy surowy kod. Forma powtarza tu postmodernistyczny gest tre\u015bci.

Znak wypada najrozs\u0105dniej: najlepszy papier, najstaranniejszy blok, najwygodniejsza lektura i szacunek do orygina\u0142u zamiast szukania w\u0142asnej drogi na si\u0142\u0119. MAG ma najodwa\u017cniejszy polski projekt, ale gubi to, na czym Danielewski buduje, czyli r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy tym, co wida\u0107, a tym, co trzeba ods\u0142oni\u0107.

W Book Anatomy Score nie oceniamy fabu\u0142y ani tego, czy Johnny powinien wreszcie i\u015b\u0107 spa\u0107. Patrzymy wy\u0142\u0105cznie na wydanie jako przedmiot:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • Doubleday 2024: 4,75 Booksa na 5.<\/strong> Jedyne wydanie, w kt\u00f3rym uszlachetnienia m\u00f3wi\u0105 to samo co tre\u015b\u0107. \u0106wiartka mniej za niedopracowane detale wyko\u0144czenia.<\/li>\n\n\n\n
  • Znak 2024: 4 Booksy.<\/strong> Najlepiej zrobiona ksi\u0105\u017cka w zestawieniu, tyle \u017ce bez obwoluty nie ma tu czego ods\u0142ania\u0107.<\/li>\n\n\n\n
  • MAG 2016: 3,5 Booksa.<\/strong> Najodwa\u017cniejszy polski projekt, kt\u00f3ry zatrzymuje si\u0119 dok\u0142adnie tam, gdzie zaczyna si\u0119 okleina.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    A Wy? Kt\u00f3re wydanie postawiliby\u015bcie na p\u00f3\u0142ce? Je\u015bli macie wariant dwukolorowy albo czarno-bia\u0142y, napiszcie w komentarzu pod odcinkiem, bo bardzo chcia\u0142bym go zobaczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    \n