{"id":7596,"date":"2026-05-05T15:14:56","date_gmt":"2026-05-05T13:14:56","guid":{"rendered":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/?p=7596"},"modified":"2026-05-28T15:36:33","modified_gmt":"2026-05-28T13:36:33","slug":"co-przeczytac-w-maju-trzy-ksiazki-ktore-nie-dadza-ci-spokoju","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/co-przeczytac-w-maju-trzy-ksiazki-ktore-nie-dadza-ci-spokoju\/","title":{"rendered":"Co przeczyta\u0107 w maju? Trzy ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re nie daj\u0105 spokoju"},"content":{"rendered":"\n
\"Ksi\u0105\u017cki:<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Maj to miesi\u0105c, w kt\u00f3rym dni robi\u0105 si\u0119 wystarczaj\u0105co d\u0142ugie, by po pracy jeszcze wyj\u015b\u0107 na spacer, a wieczory \u2013 wystarczaj\u0105co ciep\u0142e, by usi\u0105\u015b\u0107 z ksi\u0105\u017ck\u0105 przy otwartym oknie. Je\u015bli szukacie lektur, kt\u00f3re naprawd\u0119 zapadn\u0105 Wam w pami\u0119\u0107, mamy dla Was trzy propozycje z zupe\u0142nie r\u00f3\u017cnych literackich \u015bwiat\u00f3w.

Znajdziecie tu wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 proz\u0119 uhonorowan\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105 francusk\u0105 nagrod\u0105 literack\u0105, eksperymentalny horror, kt\u00f3ry od \u0107wier\u0107wiecza nie przestaje fascynowa\u0107 czytelnik\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie, oraz epick\u0105 sag\u0119 o schy\u0142ku pewnej epoki w Europie \u015arodkowej. Ka\u017cda z tych ksi\u0105\u017cek wymaga od czytelnika czego\u015b innego \u2013 i ka\u017cda daje co\u015b wyj\u0105tkowego w zamian.

Seria nie jest sponsorowana. Jedyne kryterium przyznania umownego znaku jako\u015bci Books Factory to subiektywna warto\u015b\u0107 samych publikacji.<\/p>\n\n\n\n

Kamel Daoud, \u201eHuryska\u201d, ArtRage, t\u0142um. Oskar Hedemann<\/h2>\n\n\n\n

Kamel Daoud \u2013 algierski pisarz i dziennikarz od lat mieszkaj\u0105cy we Francji \u2013 zdoby\u0142 w 2024 roku Prix Goncourt, najwa\u017cniejsz\u0105 nagrod\u0119 literack\u0105 w \u015bwiecie frankofo\u0144skim. \u201eHuryska\u201d (oryg.\u00a0Houris\u00a0) to powie\u015b\u0107, kt\u00f3ra mierzy si\u0119 z jednym z najtrudniejszych temat\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnej historii Algierii: dekad\u0105 krwawej wojny domowej z lat 90. XX wieku, znan\u0105 jako \u201eczarna dekada\u201d.

Bohaterk\u0105 jest Aube, m\u0142oda kobieta nosz\u0105ca na szyi blizn\u0119 po podci\u0119ciu gard\u0142a, kt\u00f3re cudem prze\u017cy\u0142a jako dziecko podczas masakry dokonanej przez islamistycznych boj\u00f3wkarzy. Teraz, b\u0119d\u0105c w ci\u0105\u017cy, odbywa podr\u00f3\u017c przez Algieri\u0119, konfrontuj\u0105c si\u0119 z krajobrazem, kt\u00f3ry oficjalnie \u201ezapomnia\u0142\u201d o tamtych wydarzeniach. Algierska ustawa o zgodzie narodowej z 2005 roku faktycznie zakaza\u0142a publicznego rozliczania zbrodni z okresu wojny domowej \u2013 Daoud \u0142amie to milczenie z pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 konsekwencji.

I konsekwencje przysz\u0142y. Ksi\u0105\u017cka zosta\u0142a zakazana w Algierii, a sam Daoud i jego \u017cona \u2013 psychiatrka \u2013 stali si\u0119 obiektem post\u0119powa\u0144 prawnych i zorganizowanej nagonki. Sprawa odbi\u0142a si\u0119 szerokim echem w mi\u0119dzynarodowych mediach i uczyni\u0142a z \u201eHuryski\u201d nie tylko wydarzenie literackie, ale te\u017c polityczne. Wi\u0119cej o tej historii pisali\u015bmy w osobnym artykule<\/a>.

Powie\u015b\u0107 porusza intensywno\u015bci\u0105 j\u0119zyka i bezkompromisowo\u015bci\u0105 spojrzenia. Daoud nie szuka \u0142atwych odpowiedzi ani taniego wsp\u00f3\u0142czucia. Zamiast tego buduje narracj\u0119, w kt\u00f3rej cia\u0142o bohaterki \u2013 jej blizna, jej ci\u0105\u017ca \u2013 staje si\u0119 \u017cywym archiwum pami\u0119ci, kt\u00f3rej nie da si\u0119 wymaza\u0107 dekretem. \u201eHuryska\u201d to lektura wymagaj\u0105ca, ale po jej sko\u0144czeniu d\u0142ugo nie wr\u00f3cicie do codzienno\u015bci bez refleksji.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"Ksi\u0105\u017cka:<\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Mark Z. Danielewski, \u201eDom z li\u015bci\u201d, Znak, t\u0142um. Wojciech Szypu\u0142a<\/h2>\n\n\n\n

Je\u015bli kiedykolwiek zastanawiali\u015bcie si\u0119, jak daleko mo\u017cna posun\u0105\u0107 granice tego, czym jest ksi\u0105\u017cka, \u201eDom z li\u015bci\u201d (oryg.\u00a0House of Leaves\u00a0) da Wam odpowied\u017a i prawdopodobnie Was zaskoczy. Debiutancka powie\u015b\u0107 Marka Z. Danielewskiego, opublikowana po raz pierwszy w 2000 roku, to dzie\u0142o, kt\u00f3re wymyka si\u0119 prostym klasyfikacjom. Horror? Metafikcja? Eksperyment typograficzny? Wszystko naraz.

Na pierwszy plan wysuwa si\u0119 historia rodziny Navidson\u00f3w, kt\u00f3ra wprowadza si\u0119 do domu w Wirginii i odkrywa, \u017ce jego wn\u0119trze jest wi\u0119ksze ni\u017c zewn\u0119trze. W \u015brodku pojawiaj\u0105 si\u0119 korytarze i pomieszczenia, kt\u00f3rych nie powinno tam by\u0107 \u2013 ciemne, zmienne, niepodlegaj\u0105ce \u017cadnym znanym prawom fizyki. T\u0119 histori\u0119 poznajemy za po\u015brednictwem fikcyjnego dokumentu akademickiego, kt\u00f3ry z kolei komentuje i uzupe\u0142nia drugi narrator \u2013 m\u0142ody tatua\u017cysta Johnny Truant, stopniowo popadaj\u0105cy w obsesj\u0119 i szale\u0144stwo.

Danielewski nie ogranicza si\u0119 do samej fabu\u0142y. Tekst na stronach \u201eDomu z li\u015bci\u201d uk\u0142ada si\u0119 w spirale, pojawia si\u0119 do g\u00f3ry nogami, kurczy si\u0119 do jednego s\u0142owa \u043d\u0430 stronie lub rozlewa w g\u0105szcz przypis\u00f3w odsy\u0142aj\u0105cych donik\u0105d. Forma ksi\u0105\u017cki fizycznie oddaje dezorientacj\u0119 i klaustrofobi\u0119 bohater\u00f3w. \u0106wier\u0107 wieku po premierze powie\u015b\u0107 prze\u017cywa drug\u0105 m\u0142odo\u015b\u0107 \u2013 sta\u0142a si\u0119 fenomenem BookToka, gdzie kolejne pokolenie czytelnik\u00f3w dzieli si\u0119 swoim oszo\u0142omieniem i pr\u00f3buje wsp\u00f3lnie rozwik\u0142a\u0107 jej zagadki. To lektura, kt\u00f3rej nie da si\u0119 przenie\u015b\u0107 na ekran ani stre\u015bci\u0107. Trzeba j\u0105 trzyma\u0107 w r\u0119kach, obraca\u0107, wraca\u0107 do poprzednich stron.

W\u0142a\u015bnie dlatego \u201eDom z li\u015bci\u201d pozostaje jednym z najciekawszych argument\u00f3w za tym, \u017ce ksi\u0105\u017cka drukowana oferuje do\u015bwiadczenia niedost\u0119pne w \u017cadnym innym medium.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"Ksi\u0105\u017cka<\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Mikl\u00f3s B\u00e1nffy, \u201ePoliczone\u201d, Wydawnictwo Officyna, t\u0142um. Irena Makarewicz<\/h2>\n\n\n\n

Przenosimy si\u0119 do zupe\u0142nie innego \u015bwiata, cho\u0107 r\u00f3wnie pe\u0142nego napi\u0119\u0107. \u201ePoliczone\u201d (oryg.\u00a0Megsz\u00e1ml\u00e1ltatt\u00e1l\u00a0, w\u0119g. \u201eZosta\u0142e\u015b policzony\u201d) to pierwszy tom \u201eTrylogii siedmiogrodzkiej\u201d autorstwa hrabiego Mikl\u00f3sa B\u00e1nffyego, w\u0119gierskiego arystokraty, polityka i pisarza. Powie\u015b\u0107 ukaza\u0142a si\u0119 po raz pierwszy w 1934 roku, ale na szersz\u0105 europejsk\u0105 publiczno\u015b\u0107 musia\u0142a czeka\u0107 dekady \u2013 angielskie t\u0142umaczenie pojawi\u0142o si\u0119 dopiero w 1999 roku, a polskie nak\u0142adem Wydawnictwa Officyna w przek\u0142adzie Ireny Makarewicz.<\/p>\n\n\n\n

Akcja rozgrywa si\u0119 w latach 1904\u20131914 w Siedmiogrodzie i Budapeszcie. G\u0142\u00f3wnym bohaterem jest m\u0142ody hrabia B\u00e1lint Ab\u00e1dy, kt\u00f3ry pr\u00f3buje prowadzi\u0107 sensown\u0105 polityk\u0119 w w\u0119gierskim parlamencie, jednocze\u015bnie uwik\u0142any w skomplikowany romans z zam\u0119\u017cn\u0105 Adrienne Mil\u00f3th \u2013 postaci\u0105, w kt\u00f3rej krytycy dostrzegali echo Anny Kareniny i Emmy Bovary, cho\u0107 Adrienne jest od nich bardziej \u015bwiadoma w\u0142asnego uwi\u0119zienia. Wok\u00f3\u0142 bohater\u00f3w toczy si\u0119 \u017cycie arystokracji: bale, polowania, partyjne intrygi. Elita ta\u0144czy na kraw\u0119dzi przepa\u015bci, zbyt zaj\u0119ta w\u0142asnymi rytua\u0142ami, by zauwa\u017cy\u0107, \u017ce grunt usuwa si\u0119 pod nogami. Pod b\u0142yszcz\u0105c\u0105 powierzchni\u0105 narasta kryzys, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce doprowadzi do rozpadu monarchii austro-w\u0119gierskiej i wybuchu I wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n\n\n\n

B\u00e1nffy pisa\u0142 z perspektywy naocznego \u015bwiadka \u2013 sam wywodzi\u0142 si\u0119 z siedmiogrodzkiej szlachty i pe\u0142ni\u0142 funkcje polityczne w przedwojennych W\u0119grzech. Dzi\u0119ki temu \u201ePoliczone\u201d \u0142\u0105czy rozmach epickiej sagi z autentyczno\u015bci\u0105 pami\u0119tnikarskiego zapisu. Por\u00f3wnania do \u201eBuddenbrook\u00f3w\u201d Thomasa Manna czy prozy J\u00f3zefa Rotha nie s\u0105 na wyrost. To literatura, kt\u00f3ra pokazuje, jak wygl\u0105da \u015bwiat tu\u017c przed tym, zanim si\u0119 zawali i jak kr\u00f3tkowzroczno\u015b\u0107 elit, poch\u0142oni\u0119tych w\u0142asnymi sprawami, staje si\u0119 jedn\u0105 z przyczyn katastrofy, kt\u00f3rej nikt nie chcia\u0142 przewidzie\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"Ksi\u0105\u017cka<\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Trzy ksi\u0105\u017cki, trzy sposoby na maj<\/h2>\n\n\n\n

Ka\u017cda z zaproponowanych lektur zabiera czytelnika w zupe\u0142nie inn\u0105 podr\u00f3\u017c. \u201eHuryska\u201d konfrontuje z przemilczan\u0105 histori\u0105 i si\u0142\u0105 ludzkiego cia\u0142a jako no\u015bnika pami\u0119ci. \u201eDom z li\u015bci\u201d kwestionuje sam spos\u00f3b, w jaki czytamy i do\u015bwiadczamy ksi\u0105\u017cki jako przedmiotu. \u201ePoliczone\u201d pozwala zanurzy\u0107 si\u0119 w \u015bwiecie, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie odchodzi w przesz\u0142o\u015b\u0107 i zrozumie\u0107, dlaczego jego mieszka\u0144cy tego nie widzieli.

Niezale\u017cnie od tego, kt\u00f3r\u0105 pozycj\u0119 wybierzecie jako pierwsz\u0105, gwarantujemy jedno: \u017cadna z nich nie pozwoli Wam na oboj\u0119tno\u015b\u0107. Znajd\u017acie spokojny wiecz\u00f3r, wy\u0142\u0105czcie telefon i dajcie si\u0119 wci\u0105gn\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/p>\n\n\n\n