{"id":7424,"date":"2026-04-23T13:46:48","date_gmt":"2026-04-23T11:46:48","guid":{"rendered":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/?p=7424"},"modified":"2026-04-23T13:48:40","modified_gmt":"2026-04-23T11:48:40","slug":"czy-shakespeare-napisal-wspolczesnego-czlowieka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/czy-shakespeare-napisal-wspolczesnego-czlowieka\/","title":{"rendered":"Czy Shakespeare napisa\u0142 wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka?"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/18_Czy-Shakespeare-napisal_w_czlowieka_1200x90_02-1024x768.jpg\" alt=\"Shakespeare i stworzeni przez niego ludzie.\" class=\"wp-image-7425\" srcset=\"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/18_Czy-Shakespeare-napisal_w_czlowieka_1200x90_02-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/18_Czy-Shakespeare-napisal_w_czlowieka_1200x90_02-300x225.jpg 300w, https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/18_Czy-Shakespeare-napisal_w_czlowieka_1200x90_02-768x576.jpg 768w, https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/18_Czy-Shakespeare-napisal_w_czlowieka_1200x90_02.jpg 1200w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" style=\"font-size:24px\">\u015awiatowy Dzie\u0144 Ksi\u0105\u017cki i Praw Autorskich \u2013 symboliczna rocznica<\/h2>\n\n\n\n<p>Ka\u017cdego roku 23 kwietnia obchodzimy \u015awiatowy Dzie\u0144 Ksi\u0105\u017cki i Praw Autorskich. Data ta nie zosta\u0142a wybrana przypadkowo \u2013 to w\u0142a\u015bnie tego dnia w 1616 roku (wed\u0142ug kalendarza julia\u0144skiego) zmar\u0142 William Shakespeare. I cho\u0107 od jego \u015bmierci min\u0119\u0142y ponad cztery stulecia, wp\u0142yw genialnego dramaturga na nasz\u0105 kultur\u0119 pozostaje absolutnie fundamentalny. Jednak czy zastanawiali\u015bcie si\u0119 kiedy\u015b, jak g\u0142\u0119boko ten wp\u0142yw si\u0119ga?<br><br>Wed\u0142ug jednego z najwa\u017cniejszych krytyk\u00f3w literackich XX wieku, Shakespeare nie tylko ukszta\u0142towa\u0142 teatr, ale wr\u0119cz stworzy\u0142 to, kim dzisiaj jeste\u015bmy.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" style=\"font-size:24px\">Teza Blooma: Jak Shakespeare \u201ewynalaz\u0142\u201d cz\u0142owieka<\/h2>\n\n\n\n<p>W wydanej w 1998 roku ksi\u0105\u017cce \u201eShakespeare: The Invention of the Human\u201d, ameryka\u0144ski krytyk Harold Bloom stawia \u015bmia\u0142\u0105, wr\u0119cz prowokacyjn\u0105 tez\u0119: Shakespeare \u201ewynalaz\u0142\u201d nowoczesn\u0105 osobowo\u015b\u0107. Z 38 przypisywanych mu dramat\u00f3w, Bloom uznaje a\u017c 24 za absolutne arcydzie\u0142a, w kt\u00f3rych dokona\u0142a si\u0119 rewolucja ludzkiej \u015bwiadomo\u015bci.<br><br>Na czym dok\u0142adnie polega\u0142o to \u201ewynalezienie\u201d? Bloom argumentuje, \u017ce przed Shakespeare\u2019em bohaterowie literaccy rozwijali si\u0119 g\u0142\u00f3wnie poprzez dzia\u0142anie lub bosk\u0105 interwencj\u0119. Tymczasem postacie takie jak Hamlet, Falstaff, kr\u00f3l Lear czy Rosalind zyskuj\u0105 g\u0142\u0119bi\u0119 dzi\u0119ki unikalnemu mechanizmowi, kt\u00f3ry Bloom nazywa \u201epods\u0142uchiwanie samego siebie\u201d (ang. overhearing oneself).<br><br>Zauwa\u017ccie, jak to dzia\u0142a w praktyce:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li style=\"margin-right:var(--wp--preset--spacing--50);margin-left:var(--wp--preset--spacing--50)\">Autorefleksja: Bohaterowie s\u0142uchaj\u0105 w\u0142asnych s\u0142\u00f3w i na ich podstawie zmieniaj\u0105 swoje my\u015blenie oraz post\u0119powanie.<\/li>\n\n\n\n<li style=\"margin-right:var(--wp--preset--spacing--50);margin-left:var(--wp--preset--spacing--50)\">Wielowymiarowo\u015b\u0107: Nie s\u0105 to p\u0142askie archetypy, lecz jednostki pe\u0142ne sprzeczno\u015bci i wewn\u0119trznych konflikt\u00f3w.<\/li>\n\n\n\n<li style=\"margin-right:var(--wp--preset--spacing--50);margin-left:var(--wp--preset--spacing--50)\">Uniwersalizm: Ich dylematy, cho\u0107 osadzone w konkretnej epoce, rezonuj\u0105 z czytelnikami pod ka\u017cd\u0105 szeroko\u015bci\u0105 geograficzn\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Doskona\u0142ym przyk\u0142adem tej rewolucji jest s\u0142ynny monolog ksi\u0119cia Danii: \u201eJakim\u017ce arcydzie\u0142em jest cz\u0142owiek!\u201d (ang. \u201eWhat a piece of work is a man!\u201d). Hamlet nie tylko opisuje kondycj\u0119 ludzk\u0105, ale poddaje j\u0105 nieustannej, krytycznej analizie, staj\u0105c si\u0119 w ten spos\u00f3b pierwszym w pe\u0142ni nowoczesnym intelektualist\u0105 w historii literatury.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" style=\"font-size:24px\">\u201eL\u0119k przed wp\u0142ywem\u201d i obrona \u201eZachodniego kanonu\u201d<\/h2>\n\n\n\n<p>Aby w pe\u0142ni zrozumie\u0107 tez\u0119 Blooma, musimy si\u0119gn\u0105\u0107 do jego wcze\u015bniejszych prac. W wydanym w 1973 roku \u201eL\u0119ku przed wp\u0142ywem\u201d (The Anxiety of Influence), Bloom przedstawi\u0142 psychoanalityczn\u0105 teori\u0119 relacji mi\u0119dzy pisarzami a ich poprzednikami. Wed\u0142ug niego, ka\u017cdy wybitny tw\u00f3rca musi zmaga\u0107 si\u0119 z \u201el\u0119kiem\u201d przed wielkimi mistrzami przesz\u0142o\u015bci. Robi to poprzez tzw. \u201eradykalne prze-interpretowanie\u201d (ang. strong misreading) \u2013 celowe przekszta\u0142canie i przeinaczanie ich dzie\u0142, by zrobi\u0107 miejsce dla w\u0142asnej oryginalno\u015bci (mechanizmy te opisa\u0142 m.in. jako clinamen, tessera czy kenosis).<br><br>Z kolei w opublikowanym w 1994 roku \u201eZachodnim kanonie\u201d (The Western Canon), Bloom umieszcza Shakespeare\u2019a w absolutnym centrum literackiego wszech\u015bwiata. Uznaje go za punkt odniesienia dla wszystkich p\u00f3\u017aniejszych tw\u00f3rc\u00f3w. Ksi\u0105\u017cka ta by\u0142a jednocze\u015bnie otwartym sporem z tzw. \u201eszko\u0142\u0105 resentymentu\u201d (ang. school of resentment) \u2013 krytykami, kt\u00f3rzy oceniali literatur\u0119 wy\u0142\u0105cznie przez pryzmat ideologii, polityki, feminizmu czy marksizmu, ignoruj\u0105c jej autonomiczn\u0105 warto\u015b\u0107 estetyczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" style=\"font-size:24px\">Krytyka, zarzut eurocentryzmu i kontrargumenty<\/h2>\n\n\n\n<p>Teza o wynalezieniu cz\u0142owieka przez jednego, angielskiego dramaturga nie mog\u0142a przej\u015b\u0107 bez echa i spotka\u0142a si\u0119 z ostr\u0105 krytyk\u0105:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li style=\"margin-right:var(--wp--preset--spacing--50);margin-left:var(--wp--preset--spacing--50)\">Zarzut eurocentryzmu: Wielu badaczy oskar\u017cy\u0142o Blooma o zaw\u0119\u017canie historii ludzkiej \u015bwiadomo\u015bci wy\u0142\u0105cznie do kr\u0119gu kultury zachodniej.<\/li>\n\n\n\n<li style=\"margin-right:var(--wp--preset--spacing--50);margin-left:var(--wp--preset--spacing--50)\">Ignorowanie kontekstu historycznego: Tacy badacze jak James Shapiro kwestionuj\u0105 podej\u015bcie Blooma, wytykaj\u0105c mu ca\u0142kowite ignorowanie biografii Shakespeare\u2019a oraz reali\u00f3w epoki el\u017cbieta\u0144skiej.<\/li>\n\n\n\n<li style=\"margin-right:var(--wp--preset--spacing--50);margin-left:var(--wp--preset--spacing--50)\">Kwestie postkolonialne: Krytycy cz\u0119sto przywo\u0142uj\u0105 \u201eBurz\u0119\u201d i posta\u0107 Kalibana jako dow\u00f3d na to, \u017ce dzie\u0142a Shakespeare\u2019a mo\u017cna czyta\u0107 przez pryzmat relacji w\u0142adzy i ucisku, a nie tylko uniwersalnej psychologii.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Jak na te zarzuty odpowiada\u0142 Bloom? Jego g\u0142\u00f3wnym kontrargumentem by\u0142a idea empatii ponadkulturowej. Twierdzi\u0142, \u017ce wielko\u015b\u0107 dramat\u00f3w Shakespeare\u2019a polega w\u0142a\u015bnie na tym, i\u017c przekraczaj\u0105 one bariery j\u0119zykowe, rasowe i historyczne, pozwalaj\u0105c ka\u017cdemu czytelnikowi odnale\u017a\u0107 w nich cz\u0105stk\u0119 w\u0142asnego cz\u0142owiecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" style=\"font-size:24px\">Dziedzictwo, kt\u00f3re wci\u0105\u017c inspiruje<\/h2>\n\n\n\n<p>Niezale\u017cnie od tego, czy w pe\u0142ni zgadzamy si\u0119 z Haroldem Bloomem, nie da si\u0119 zaprzeczy\u0107, \u017ce Shakespeare wci\u0105\u017c \u017cyje w naszej kulturze. Jego wp\u0142yw wykracza daleko poza deski teatru czy klasyczne wydania ksi\u0105\u017ckowe, przenikaj\u0105c do wsp\u00f3\u0142czesnej popkultury. Dowodem na to jest cho\u0107by film Hamnet w re\u017cyserii nagrodzonej Oscarem Chlo\u00e9 Zhao. Ta ekranizacja bestsellerowej powie\u015bci Maggie O&#8217;Farrell skupi si\u0119 na \u017conie dramaturga, Agnes, oraz \u015bmierci ich syna, rzucaj\u0105c nowe \u015bwiat\u0142o na emocjonalne t\u0142o powstania jednego z najwa\u017cniejszych tekst\u00f3w w historii ludzko\u015bci.<br><br>Czy zatem Shakespeare faktycznie nas \u201ewynalaz\u0142\u201d? By\u0107 mo\u017ce to zbyt odwa\u017cne stwierdzenie. Z pewno\u015bci\u0105 jednak <a href=\"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/czym-jest-self-publishing-wszystko-co-musisz-wiedziec\/\" data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/czym-jest-self-publishing-wszystko-co-musisz-wiedziec\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">da\u0142 nam j\u0119zyk i narz\u0119dzia<\/a>, dzi\u0119ki kt\u00f3rym potrafimy opisywa\u0107 nasze najbardziej skomplikowane emocje.<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:16px\">\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li style=\"margin-right:var(--wp--preset--spacing--50);margin-left:var(--wp--preset--spacing--50)\">Harold Bloom, Shakespeare: The Invention of the Human, New York, 1998<\/li>\n\n\n\n<li style=\"margin-right:var(--wp--preset--spacing--50);margin-left:var(--wp--preset--spacing--50)\">Harold Bloom, The Anxiety of Influence, New York, 1973<\/li>\n\n\n\n<li style=\"margin-right:var(--wp--preset--spacing--50);margin-left:var(--wp--preset--spacing--50)\">Harold Bloom, The Western Canon, New York, 1994<\/li>\n\n\n\n<li style=\"margin-right:var(--wp--preset--spacing--50);margin-left:var(--wp--preset--spacing--50)\"><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/%C5%9Awiatowy_Dzie%C5%84_Ksi%C4%85%C5%BCki_i_Praw_Autorskich\" data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/%C5%9Awiatowy_Dzie%C5%84_Ksi%C4%85%C5%BCki_i_Praw_Autorskich\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Wikipedia<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Zastanawiali\u015bcie si\u0119 kiedy\u015b, sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 wra\u017cliwo\u015b\u0107 i umiej\u0119tno\u015b\u0107 autorefleksji? Harold Bloom twierdzi\u0142, \u017ce nowoczesn\u0105 ludzk\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 wynalaz\u0142\u2026 William Shakespeare. Sprawd\u017amy, ile w tym prawdy.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7425,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"set","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[26,24,27],"tags":[],"class_list":["post-7424","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analizy","category-co-czytac","category-historie-ksiazek"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/18_Czy-Shakespeare-napisal_w_czlowieka_1200x90_02.jpg",1200,900,false],"landscape":["https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/18_Czy-Shakespeare-napisal_w_czlowieka_1200x90_02.jpg",1200,900,false],"portraits":["https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/18_Czy-Shakespeare-napisal_w_czlowieka_1200x90_02.jpg",1200,900,false],"thumbnail":["https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/18_Czy-Shakespeare-napisal_w_czlowieka_1200x90_02-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/18_Czy-Shakespeare-napisal_w_czlowieka_1200x90_02-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/18_Czy-Shakespeare-napisal_w_czlowieka_1200x90_02-1024x768.jpg",1024,768,true],"1536x1536":["https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/18_Czy-Shakespeare-napisal_w_czlowieka_1200x90_02.jpg",1200,900,false],"2048x2048":["https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/18_Czy-Shakespeare-napisal_w_czlowieka_1200x90_02.jpg",1200,900,false]},"rttpg_author":{"display_name":"Gabriel Augustyn","author_link":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/author\/gaugustyn\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/kategoria\/analizy\/\" rel=\"category tag\">Analizy<\/a> <a href=\"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/kategoria\/co-czytac\/\" rel=\"category tag\">Co czyta\u0107?<\/a> <a href=\"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/kategoria\/historie-ksiazek\/\" rel=\"category tag\">Historie ksi\u0105\u017cek<\/a>","rttpg_excerpt":"Zastanawiali\u015bcie si\u0119 kiedy\u015b, sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 wra\u017cliwo\u015b\u0107 i umiej\u0119tno\u015b\u0107 autorefleksji? Harold Bloom twierdzi\u0142, \u017ce nowoczesn\u0105 ludzk\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 wynalaz\u0142\u2026 William Shakespeare. Sprawd\u017amy, ile w tym prawdy.","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7424","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7424"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7424\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7429,"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7424\/revisions\/7429"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7425"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7424"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7424"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7424"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}