{"id":4545,"date":"2025-05-05T10:44:00","date_gmt":"2025-05-05T08:44:00","guid":{"rendered":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog?p=4545"},"modified":"2025-05-17T10:49:10","modified_gmt":"2025-05-17T08:49:10","slug":"co-przeczytac-w-maju-trzy-spojrzenia-na-nobla","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/co-przeczytac-w-maju-trzy-spojrzenia-na-nobla\/","title":{"rendered":"Co przeczyta\u0107 w maju? Trzy spojrzenia na Nobla"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/27_Ksiazki_1200x900_PL-1024x768.jpg\" alt=\"Trzy ksi\u0105\u017cki: Drugie Imi\u0119, Bliscy oraz Rozmowa w Katedrze\" class=\"wp-image-4546\" srcset=\"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/27_Ksiazki_1200x900_PL-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/27_Ksiazki_1200x900_PL-300x225.jpg 300w, https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/27_Ksiazki_1200x900_PL-768x576.jpg 768w, https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/27_Ksiazki_1200x900_PL.jpg 1200w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p>W tym miesi\u0105cu wybieramy trzy ksi\u0105\u017cki autor\u00f3w uhonorowanych Noblem w ostatnich latach. Ka\u017cdy z nich m\u00f3wi innym j\u0119zykiem, pisze o odmiennych do\u015bwiadczeniach i reprezentuje zupe\u0142nie r\u00f3\u017cne tradycje literackie. \u0141\u0105czy ich jedno \u2013 przekonanie, \u017ce literatura to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko eskapizm.<br><br>Jon Fosse pokazuje, \u017ce mo\u017cna opowiada\u0107 bez kropek, bez wielkich wydarze\u0144, ale z ogromnym ci\u0119\u017carem egzystencjalnym. Annie Ernaux bada rodzinne archiwa, \u017ceby zrozumie\u0107, kim naprawd\u0119 jest. A Mario Vargas Llosa wraca do swojej ojczyzny i w monumentalnej powie\u015bci kre\u015bli obraz systemu, kt\u00f3ry zniszczy\u0142 wi\u0119cej ni\u017c jedno pokolenie.<br><br>Seria nie jest sponsorowana. Jedyne kryterium przyznania umownego znaku jako\u015bci Books Factory to subiektywna warto\u015b\u0107 samych publikacji.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" style=\"font-size:24px\">Jon Fosse, <em>Drugie imi\u0119. Septologia I\u2013II<\/em>, Wydawnictwo ArtRage, t\u0142um. Iwona Zimnicka<\/h2>\n\n\n\n<p>Laureat Literackiego Nobla z 2023 roku to autor, kt\u00f3rego styl trudno pomyli\u0107. Fosse pisze proz\u0119 pozbawion\u0105 kropek i g\u0119st\u0105 od przecink\u00f3w, opart\u0105 na powt\u00f3rzeniach, powracaj\u0105cych obrazach i delikatnych rytmach. Czyta si\u0119 j\u0105 jak medytacj\u0119 \u2013 albo jak modlitw\u0119.<br><br>W centrum \u201eDrugiego imienia\u201d znajduje si\u0119 Asle \u2013 samotny malarz \u017cyj\u0105cy w nadmorskiej norweskiej miejscowo\u015bci. Ma sobowt\u00f3ra \u2013 drugiego Aslego \u2013 kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 by\u0107 nim, gdyby \u017cycie potoczy\u0142o si\u0119 inaczej. Jeden porzuci\u0142 alkohol, zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 ku wierze i odnalaz\u0142 spok\u00f3j. Drugi uton\u0105\u0142 w ciemno\u015bci. Ich losy splataj\u0105 si\u0119 w pe\u0142nej retrospekcji, ciszy i duchowego napi\u0119cia historii.<br><br>To nie jest ksi\u0105\u017cka na jeden wiecz\u00f3r \u2013 wymaga skupienia, czasu i gotowo\u015bci na kontakt z literatur\u0105, kt\u00f3ra nie prowadzi za r\u0119k\u0119. Za to nagradza cierpliwego czytelnika. Karl Ove Knausg\u00e5rd napisa\u0142: \u201eJego g\u0142osu nie spos\u00f3b pomyli\u0107\u201d. I mia\u0142 racj\u0119.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group has-background is-content-justification-center is-nowrap is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-23441af8 wp-block-group-is-layout-flex\" style=\"background-color:#d7d7d7\">\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-1 wp-container-content-e29552f7 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-style-default\"><img decoding=\"async\" width=\"390\" height=\"605\" data-id=\"4556\" src=\"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Fosse.jpg\" alt=\"Jon Fosse, Drugie imi\u0119\" class=\"wp-image-4556\" srcset=\"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Fosse.jpg 390w, https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Fosse-193x300.jpg 193w\" sizes=\"(max-width: 390px) 100vw, 390px\" \/><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n<div style=\"height:36px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" style=\"font-size:24px\">Annie Ernaux, <em>Bliscy<\/em>, Wydawnictwo Czarne, t\u0142um. Agata Kozak<\/h3>\n\n\n\n<p>Annie Ernaux, laureatka Nobla z 2022 roku, od lat konsekwentnie tworzy co\u015b, co sama nazywa \u201eliteratur\u0105 faktu z \u017cycia osobistego\u201d. \u201eBliscy\u201d to trzy autobiograficzne teksty po\u015bwi\u0119cone ojcu, matce i zmar\u0142ej starszej siostrze.<br><br>W ch\u0142odnym, analitycznym stylu Ernaux rekonstruuje losy swoich bliskich. Pokazuje, jak ich wybory, l\u0119ki i aspiracje wp\u0142yn\u0119\u0142y na ni\u0105 sam\u0105. Ojciec \u2013 cichy, skromny, ukszta\u0142towany przez klasowe ograniczenia. Matka \u2013 ambitna, silna, rozdarta mi\u0119dzy wiar\u0105 a pragnieniem spo\u0142ecznego awansu. Siostra \u2013 martwa, ale wci\u0105\u017c obecna, nawet gdy rodzice unikaj\u0105 rozm\u00f3w na jej temat.<br><br>Ernaux pisze oszcz\u0119dnie, ale z ogromnym \u0142adunkiem emocjonalnym. W recenzjach pojawia si\u0119 okre\u015blenie \u201eliteracka wiwisekcja pami\u0119ci\u201d. Rzeczywi\u015bcie, trudno o trafniejsze s\u0142owa. To ksi\u0105\u017cka o tym, co nas tworzy \u2013 przed czym nigdy do ko\u0144ca nie uciekniemy.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group has-background is-content-justification-center is-nowrap is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-23441af8 wp-block-group-is-layout-flex\" style=\"background-color:#d7d7d7\">\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-2 wp-container-content-e29552f7 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-style-default\"><img decoding=\"async\" width=\"390\" height=\"605\" data-id=\"4552\" src=\"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Bliscy.jpg\" alt=\"Annie Ernaux, Bliscy\" class=\"wp-image-4552\" srcset=\"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Bliscy.jpg 390w, https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Bliscy-193x300.jpg 193w\" sizes=\"(max-width: 390px) 100vw, 390px\" \/><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n<div style=\"height:36px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" style=\"font-size:24px\">Mario Vargas Llosa, <em>Rozmowa w \u00bbKatedrze\u00ab<\/em>, Wydawnictwo Znak, t\u0142um. Zofia Wasitowa<\/h3>\n\n\n\n<p>Zmar\u0142y niedawno Mario Vargas Llosa to najstarszy z \u201enoblist\u00f3w\u201d w naszym zestawieniu. Nagrod\u0119 otrzyma\u0142 w 2010 roku, ale jego powie\u015b\u0107 \u201eRozmowa w \u00bbKatedrze\u00ab\u201d pozostaje jednym z najwa\u017cniejszych literackich osi\u0105gni\u0119\u0107 XX wieku. Autor zabiera nas do Peru lat 50., rz\u0105dzonym przez wojskow\u0105 dyktatur\u0119 genera\u0142a Odrii.<br><br>Narracja rozpi\u0119ta jest mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi planami czasowymi i postaciami, a osi\u0105 powie\u015bci staje si\u0119 rozmowa dw\u00f3ch m\u0119\u017cczyzn \u2013 Santiago i Ambrosia \u2013 w barze o nazwie Katedra. To ludzie z zupe\u0142nie innych \u015brodowisk. R\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 kolorem sk\u00f3ry, statusem spo\u0142ecznym, swoj\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105, a nawet sposobem m\u00f3wienia. Wspominaj\u0105 zdarzenia ze swojego \u017cycia, wplataj\u0105c w nie histori\u0119 Peru, jednocze\u015bnie zachowuj\u0105c cz\u0119\u015b\u0107 prawdy dla siebie i dla czytelnik\u00f3w.<br><br>Ich dialog staje si\u0119 ram\u0105 dla opowie\u015bci o w\u0142adzy, upokorzeniu, kompromisach i zdradzie. To monumentalna, wielow\u0105tkowa powie\u015b\u0107, w kt\u00f3rej losy jednostek s\u0105 nierozerwalnie zwi\u0105zane z histori\u0105 ojczyzny. Vargas Llosa nie moralizuje. Pozwala czytelnikowi samemu dostrzec, jak \u0142atwo system wypacza \u017cycie, a osobiste dramaty staj\u0105 si\u0119 odbiciem zbiorowej traumy.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group has-background is-content-justification-center is-nowrap is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-23441af8 wp-block-group-is-layout-flex\" style=\"background-color:#d7d7d7\">\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-3 wp-container-content-e29552f7 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-style-default\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"390\" height=\"605\" data-id=\"4560\" src=\"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Rozmowa-w-Katedrze.jpg\" alt=\"Vargas Llosa, Rozmowa w Katedrze\" class=\"wp-image-4560\" srcset=\"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Rozmowa-w-Katedrze.jpg 390w, https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Rozmowa-w-Katedrze-193x300.jpg 193w\" sizes=\"(max-width: 390px) 100vw, 390px\" \/><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n<div style=\"height:36px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" style=\"font-size:24px\">Nobel? Tak, ale bez patosu<\/h3>\n\n\n\n<p>Majowe propozycje nie s\u0105 \u0142atwe. Pewnie nie zabierzecie tych ksi\u0105\u017cek na pla\u017c\u0119 ani na \u015bniadanie w kawiarni. Ale je\u015bli szukacie tytu\u0142\u00f3w, kt\u00f3re zostaj\u0105 w \u015brodku na d\u0142ugo, to Fosse, Ernaux i Vargas Llosa s\u0105 bezkonkurencyjni. Ich Nobel to nie tylko zas\u0142uga stylu czy tematu \u2013 to dow\u00f3d, \u017ce to w\u0142a\u015bnie literatura stawia najwa\u017cniejsze pytania.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W maju si\u0119gamy po nazwiska nagradzane i znane. Fosse pisze, jakby pr\u00f3bowa\u0142 uchwyci\u0107 modlitw\u0119. Ernaux rekonstruuje pami\u0119\u0107 o bliskich. A Vargas Llosa przypomina, jak opowie\u015b\u0107 mo\u017ce obna\u017cy\u0107 system.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4546,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"set","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[24,1],"tags":[],"class_list":["post-4545","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-co-czytac","category-uncategorized"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/27_Ksiazki_1200x900_PL.jpg",1200,900,false],"landscape":["https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/27_Ksiazki_1200x900_PL.jpg",1200,900,false],"portraits":["https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/27_Ksiazki_1200x900_PL.jpg",1200,900,false],"thumbnail":["https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/27_Ksiazki_1200x900_PL-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/27_Ksiazki_1200x900_PL-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/27_Ksiazki_1200x900_PL-1024x768.jpg",1024,768,true],"1536x1536":["https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/27_Ksiazki_1200x900_PL.jpg",1200,900,false],"2048x2048":["https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/27_Ksiazki_1200x900_PL.jpg",1200,900,false]},"rttpg_author":{"display_name":"Gabriel Augustyn","author_link":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/author\/gaugustyn\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/kategoria\/co-czytac\/\" rel=\"category tag\">Co czyta\u0107?<\/a> <a href=\"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/category\/uncategorized\/?lang=en\" rel=\"category tag\">Uncategorized<\/a>","rttpg_excerpt":"W maju si\u0119gamy po nazwiska nagradzane i znane. Fosse pisze, jakby pr\u00f3bowa\u0142 uchwyci\u0107 modlitw\u0119. Ernaux rekonstruuje pami\u0119\u0107 o bliskich. A Vargas Llosa przypomina, jak opowie\u015b\u0107 mo\u017ce obna\u017cy\u0107 system.","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4545","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4545"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4545\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4590,"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4545\/revisions\/4590"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4546"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4545"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4545"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/booksfactory.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4545"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}